Shekarar 2020, a wani rahoto da aka samu daga ma’aikatar kudi da bunkasa tattalin arzikin jihar Kano, gwamnatin ta baiwa wasu kamfanoni 224 na ‘yan kwangila sama da Naira biliyan daya domin gudanar da ayyuka daban-daban a jihar.
Sai dai kuma wannan binciken zai mayar da hankali ne kan wasu zababbun kamfanonin kwangila guda 6, wadanda suka samu jimillar kudi Naira miliyan 314, 686,571.821.
Binciken da kamfanin Nasara Professional and Consultancy Services ya gudanar kan kamfanoni 224 da gwamnatin jihar Kano ta bai wa kwangila daban-daban, kuma bayan binciken an gano cewa daga cikin kamfanonin kwangila 224, guda 110 ba sa aiki kwata kwata, 56 ba su da rajista, Wanda guda 5 ne kawai ke aiki.
Kwangilolin da aka bayar sun hada da gine-ginen makarantu, gyara ajujuwa da asibitoci, da ayyukan mazabu a jihar Kano.
An biya kudaden aikin ga kamfanonin da ba sa aiki, marasa rajista. duk da yawancin waɗannan ayyukan an aiwatar da su, yayin da wasu kuma aka yi su babu kyawu, bayar da kwangiloli ga kamfanonin da ba sa aikin ya saba wa Dokar Kamfanoni da Allied Matters, 2020. CAC
Duk da kai kayan aikin a asibitin get so da kamfani da ba shi da rajista, an bar Mayan sun lalace a Asibitin Getso Cottage A shekarar 2020, an ba da Naira miliyan 73, 830,403.14 ga SMK project Nigeria Limited, don kai kayayyakin a asibitin Getso.
Ziyarar da wakilinmu ya kai wurin a ranar 30 ga Nuwamba, 2022, ya tabbatar da cewa an kai kayan aikin, wadanda suka hada da; gadajen kwanciya, gadon shiga, injin sa barci, injin hurawa, na’urar hasken tiyata, da tukunyar matsa lamba.
Sai dai duk da cewa akwai kayan aikin a asibitin Getso Cottage, saidai babu kwararrun likitocin da za su rika sarrafa su, Duk da haka, yanayin asibiti bai shagaltu da likitoci, ma’aikatan jinya, da sauran ƙwararrun likitocin ba kamar sauran asibitoci.
Wannan dan jaridar ya ziyarci asibitin kuma ya lura cewa likita daya ne kawai ke kula da marasa lafiya dakuma wani ma’aikacin da ba ma’aikacin lafiya ba.
Rufa’i Muhammad Sani, mai kula da asibitin Getso Cottage, ya koka da kakkausar murya kan cewa asibitin ba shi da ma’aikata duk da cewa dakunan gudanar fida na asibitin na da kayan aiki, amma babu masana kimiyyar bincike da sauran ma’aikatan jinya da za su yi musu aiki.
Har ila yau, ba mu da ruwa, wanda hakan ke haifar da kalubale, musamman ma idan aka zo amfani da shi a kan dalilai na likita; an haka rijiyar burtsatse a wajen kusa da asibitin,” in ji Sani.
Daliban makarantun mata da dama GGSIS suna fama da harkokin koyo cikin wahala bayan ƴan kwangila sun gaza aiwatar da ayyuka masu alfanu da Tsohon gwamnan jihar Kano, Rabiu Musa Kwankwaso ya kaddamar da gina makarantun sakandire na Government Girls Senior Islamic School (GGSIS).
A lokacin gwamnatinsa a shekarar 2013, an ware miliyoyin Naira domin kafa makarantun mata na sakandiren. Sai dai kuma gwamnatin ta kashe makudan kudade wajen inganta makarantun da kuma kammala su.
Ba a iya Bunkure kadai ba, haka ma, a karamar hukumar Madobi, an baiwa Bukar Makoda and Sons LTD, Kamfanin ya gina makarantar ta mata GGSIS Madobi a budadden muhalli ba tare da katangar tsaro ba. Rashin shingen tsaro ya haifar da lalata wasu kadarorin makarantar. Kawai daga waje kawai, za ku iya gane cewa yanayin makaranta yana da kyau don koyo. Ko da yake makarantar gwamnati ce, yanayin yana da kyau ga ɗalibai da malamansu.
A garin Madobi, wannan dan jarida ya tabbatar da cewa gwamnatin da ta shude.
A wata tattaunawa da Alhaji Bukar , Daraktan Bukar Makoda and Sons Ltd, kan matsayin kamfaninsa kafin a ba da kwangilar, ya bayyana cewa “ tsohon gwamnan jihar Kano, Rabiu Musa Kwankwaso ya bada kwangilar da ta haura sama da Naira miliyan 100, wanda ba zan iya tunawa ainihin adadin su ba. Kamfanina ya aiwatar da aikin 100%, amma a halin yanzu, kamfanin ba ya aiki,” inji shi.
Gwamnati mai ci ta Gwamna Ganduje ta ce ta ba Makoda kwangilar kammala Gina makarantar ta GGSIS Madobi a shekarar 2020 akan kudi Naira miliyan 38, 835,999.80.
Sai dai ya ce “Kudin da na samu na daga cikin kudaden da nake bi bashi.
Duk da haka, ina bin gwamnatin jihar Kano bashin kimanin Naira miliyan 50 da ba a iya biyan su ba.”
Wani kamfani mai suna UYK Nigeria Limited wanda ya gudanar da aikin gina makarantar mata ta GGSIS a karamar hukumar Kunchi, Kano kan kudi miliyan 33,335,281.24 da ma’aikatar ilimi ta jihar Kano ta bayar, hakan ya sabawa dokar muhalli ta shekarar 2007.
UYK Nigeria Limited yayi ikirarin zama a fuloti me lamba 37 Bello Dandago road, Kano.
Ziyarar da wannan dan jarida ya kai bakin titi ya gano cewa ‘yan kasuwa ne suka mamaye ginin.
A karamar hukumar Tofa, an aiwatar da aikin Gina Kwalejin Fasaha.
Sai dai wasu sassa na rufin makarantar sun fara tumbukewa bayan da kamfanin Bilu Ventures LTD ya aiwatar da aikin a kan kudi Naira miliyan 308, 574,385.853
Binciken baya-bayan nan ya nuna cewa Kwalejin Fasaha ta Tofa tana da dalibai sama da 400.
Da yake ci gaba da gudanar da bincike, wannan dan jaridar ya hangi wasu dalibai zaune a kasa ba komai, wasu kuma suna koyo a karkashin rufin mai hadari.
Wasu ɗaliban GTC Tofa suna koyo a cikin azuzuwan marasa inganci.
Yayin da suke tattaunawa da wasu ma’aikatan makarantar, sun yi gaggawar bayyana cewa rashin shinge a makarantar yana haifar musu da babbar barazana ta tsaro.
“Al’ummar yankin sun mamaye wasu sassa na makarantar, suna da’awar cewa mahaifarsu ce. Har ila yau, makarantar ba ta da ruwa, kuma saboda haka bandakunanmu ba suda kyau.
Wasu daga cikin rufin ajujuwa ya ruguzo sakamakon tsawa, don haka muna neman gwamnati ta kawo dauki,” in ji daya daga cikin ma’aikatan.
Da yake ba da ra’ayi na ƙwararru kan dalilin da ya sa rufin rufin ya tumɓuke, Alhassan Sani, injiniyan farar hula a Kamfanin gine-gine na ASAD, Kumbotso, ya ce: “Mafi yawan rufin basu da inganci kuma aikin kamfanonin ba su da kyau.
“A bisa doka, bayar da kwangila ga Bilu Ventures Ltd cin zarafi ne ga tanadin BPP a ƙarƙashin sashe na 16 da kuma sashe na 417 – 424 na Dokar Kamfanoni da Allied Matters, 2020 wajen shigar da rahoton shekara-shekara ga hukumar.
Ofishin kula da harkokin gwamnati na jihar Kano ya mayar da martani da cewa, “bama neman kudaden ‘yan kwangila a shekara, hukumarmu tana bukatar lambar CAC ta ‘yan kwangila da lambar tantance haraji domin a ba da izini, domin samun kwangila”.
